علوم و فناوری مواد غذایی (خراسان رضوی)

• معرفی اجمالی (تاریخچه):

    استان خراسان یکی از مهمترین قطب‌های صنایع غذایی کشور است. گستردگی حوزه فعالیت‌های این صنعت از یکسو و ضرورت رعایت استانداردها و ارتقای کیفیت محصولات از سوی دیگر موجب شده است تا صاحبان این صنعت، تحقیق و پژوهش را به عنوان یکی از حلقه‌های اجتناب‌ناپذیر مجموعه مدیریتی خود مورد توجه قرار دهند. فعالیت‌های حوزه صنایع غذایی در جهاددانشگاهی از سال ۱۳۶۹ در مشهد آغاز شد. با توجه به مزیت‌های نسبی استان خراسان رضوی لحاظ سیاست‌های کلان جهاددانشگاهی و توانمندی‌های موجود پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی با سه گروه پژوهشی فرآوری مواد غذایی، افزودنی های غذایی و کیفیت و ایمنی مواد غذایی در سال ۱۳۸۶ تاسیس گردید. در حال حاضر این پژوهشکده دارای موافقت قطعی از ساختار جهاددانشگاهی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری میباشد. حمایت از پژوهش‌های کاربردی در جهت توسعه و خلق فناوری و نوآوری‌های ملی با رویکرد کمک به ارتقای امنیت غذایی کشور سرلوحه فعالیت‌های پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی می‌باشد.

 

• ماموریت:
  • انجام پژوهش‌های منسجم و تقاضا محور در حوزه علوم و فناوری مواد غذایی با رویکرد ارتقای سطح فناوری بهبود سلامت غذایی و پایداری محیط زیست
• چشم انداز: 
  • پژوهشکده پیشگام و مرجع در توسعه علوم فناوری و تجاری‌سازی فرآورده‌های غذایی سالم و فراسودمند

 

• ویژگی های شاخص پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی
  • جهت بخشی تحقیقات و فعالیت‌های پژوهشی با رویکرد کمک به ارتقای امنیت غذایی کشور
  • هدفمند بودن فعالیت‌های پژوهشی گروه‌ها در قالب شبکه برنامه علمی در جهت توسعه فناوری‌های بومی
  • معرفی محصولات غذایی سالم‌تر، با کیفیت‌تر و ارزان‌تر به جامعه
  • تاکید بر تکمیل چرخه فناوری از مرحله ایده تا تجاری‌سازی و تولید محصول
  • وجود زیر ساخت‌های RED و توسعه فناوری آزمایشگاه‌های تخصصی و پایلوت‌های تحقیقاتی - تولیدی
  • تجارب موفق تجاری‌سازی، شامل: فروش دانش فنی‌های متعدد به صنایع مختلف غذایی، تولید پایلوت‌های نیمه صنعتی، تاسیس شرکت دانش‌بنیان تولید مشارکتی
  • دسترسی به شبکه گسترده واحدهای جهاددانشگاهی در سطح کشور
  • قابلیت تعاملات بین رشته‌ای با گروه‌های پژوهشی و پژوهشکده‌ها در شبکه جهاددانشگاهی
  • ارتباط مستمر با صنایع در قالب نشست‌های تخصصی مشترک با هدف عارضه‌یابی و ارتقاء کیفیت
  • سوابق ارائه مشاوره‌های موفق تخصصی به مراکز تولیدی، صنعتی، علمی، پژوهشی و سایر سازمان‌های مرتبط
  • همکاری آزمایشگاه در قالب شبکه ملی فناوری‌های راهبردی لبزنت با مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی کشور
  • همکاری در تدوین استانداردهای ملی

 

• فعالیت های انجام شده تا سال ۱۴۰۴ در یک نگاه
  • انجام بیش از ۱۳۳ طرح پژوهشی خاتمه یافته و در حال اجرا
  • چاپ و ارائه بیش از ۳۶۸ مقاله در نشریات علمی پژوهشی معتبر یا همایش‌های ملی و بین‌المللی
  • تالیف و ترجمه بیش از ۶ عنوان کتاب
  • ثبت اختراع ملی تاسیس اولین پایلوت تحقیقاتی و تولید نیمه‌صنعتی افزودنی‌های غذایی در کشور
  • تاسیس اولین پایلوت نیمه‌صنعتی و تحقیقاتی اکستروژن مواد غذایی در کشور
  • تاسیس شرکت دانش‌بنیان افزودنی‌های طبیعی گلچین توس افزونه
  • برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های تخصصی کوتاه‌مدت
  • مشاوره و راهنمایی پایان‌نامه تحصیلات تکمیلی
  • برگزاری اولین همایش ملی میان‌وعده‌های غذایی در کشور
  • برگزاری رویداد ملی هم‌رسانی نیازها و ایده‌های نوآورانه در آزمایشگاه ساخت سریع (فب لب) صنایع غذایی
  • راه اندازی اولین آزمایشگاه ساخت سریع (فب لب) صنایع غذایی
  • دریافت جوایز متعدد ملی و استانی

 

• گروه پژوهشی فرآوری مواد غذایی

    فرآوری مواد غذایی نقش مهمی در تامین امنیت غذایی و ایجاد ارزش افزوده در محصولات کشاورزی بر عهده دارد. با توجه به توسعه بازار مصرف فراورده‌های رژیمی عملگر و قابلیت مناسب فناوری اکستروژن در تولید این قبیل فراورده‌ها، گروه فرآوری مواد غذایی استفاده از فرایند اکستروژن برای تولید و ارائه فرآورده‌های جدید و یا بهبود کیفیت برخی فرآورده‌های رایج را در برنامه‌های تحقیقاتی میان مدت خود قرار داده است. همچنین با توجه به کاربرد گسترده انواع فراورده‌های نشاسته در تولید مواد غذایی تولید این ترکیبات نیز در دستور کار قرار دارد. در حال حاضر فعالیت‌های پژوهشی گروه در زمینه تولید پایدار کننده‌های غذایی بر پایه فراورده‌های نشاسته متمرکز شده است.

 

• محورهای فعالیت
  • بهینه سازی فرآوری بهینه سازی روشهای فرآوری مواد غذایی با هدف اصلی کاهش ضایعات و افزایش بهره وری تولید.
  • فناوری های نوین راحتی و توسعه روشهای فرآوری مواد غذایی با به کارگیری فناوری های نوین و پیشرفته
  • زیست فناوری بیوتکنولوژی استفاده از ریز زیست فناوری در مراحل تولید فرآوری و بسته بندی مواد غذایی
  • توسعه محصول و مهندسی توسعه فرآورده های نوین غذایی و ارائه راهکارهای فنی مهندسی تخصصی در صنایع غذایی

 

• توانمندی ها و دستاوردهای کلیدی گروه
  • فرآوری و اصلاح مواد اولیه فرآوری و اصلاح تخصصی آردها، نشاسته‌ها و مکمل‌های فیبری
  • بهبود ویژگی‌های مواد غذایی، اصلاح و بهبود ویژگی‌های کیفی و عملکردی مواد غذایی از طریق فرآیندهای پیشرفته مانند اکستروژن آنزیمی و فراصوت.
  • پوشش‌ها و بسته‌بندی فرمولاسیون و تولید پوشش‌های خوراکی و محافظ برای مواد غذایی
  • ایزوله‌ها و پروتئین‌ها: تولید و استخراج انواع ایزوله‌های پروتئینی و هیدرولیزه‌های آنها، پپتیدها
  • فرمولاسیون و بهینه‌سازی فرآورده‌ها، تولید و بهینه‌سازی فرمولاسیون انواع فراورده‌های غذایی سویا، شیر، ماست، پنیر، نوشیدنی، بستنی، مایونز و ایزوله پروتئینی
  • بهبود عملکرد و پایداری باکتری‌های پروبیوتیک و ترکیبات پری‌بیوتیک در فرآورده‌های غذایی

 

• گروه پژوهشی افزودنی های غذایی

    افزودنی‌های غذایی ترکیبات مفیدی هستند که به منظور بهبود کیفیت ارتقاء ارزش تغذیه‌ای و رفع مشکلات تکنولوژیکی تولید مواد غذایی استفاده می‌شوند. از جمله این ترکیبات می‌توان به رنگ‌دهنده‌های طبیعی و مصنوعی طعم‌دهنده‌ها، امولسیفایرها، پایدارکننده‌ها، آنتی‌اکسیدان‌ها، ترکیبات ضد میکروبی و غیره اشاره نمود. نظر به اهمیت روزافزون این ترکیبات و مصرف بالای آنها در واحدهای صنایع غذایی کشور، گروه پژوهشی افزودنی‌های غذایی با هدف بهینه‌سازی تولید افزودنی‌های غذایی و توسعه بهره‌برداری از منابع طبیعی و بومی فعالیت تحقیقاتی خود را از سال ۱۳۸۳ آغاز نموده است. با توجه به عدم وجود واحدهای تولید کننده رنگ و طعم طبیعی در کشور، بالا بودن قیمت محصولات وارداتی و همچنین محدودیت‌های اعمال شده از طرف نهادهای نظارتی، تمرکز فعالیت‌های تحقیقاتی گروه بر موضوع تولید رنگ‌ها و طعم‌های خوراکی با منشاء طبیعی می‌باشد.

 

• محورهای فعالیت
  • استخراج و شناسایی مواد مؤثره از منابع طبیعی و کاربرد آنها به عنوان افزودنی
  • پایدارسازی و بهبود عملکرد افزودنی‌های طبیعی و بهینه‌سازی فرمولاسیون مواد غذایی با استفاده از افزودنی‌ها
  • سنتز افزودنی‌های خوراکی مورد استفاده در صنایع غذایی

 

• بخشی از توانمندی‌ها و دستاوردهای گروه
  • تولید رنگ‌ها و طعم‌های خوراکی طبیعی با هدف کاربرد در صنایع غذایی دارویی و آرایشی - بهداشتی
  • تولید مکمل‌های غذایی - ورزشی
  • افزایش پایداری ترکیبات موثره با استفاده از تکنیک انکپسولاسیون
  • تولید کمپلکس معلق کننده ذرات در نوشیدنی
  • تولید پایدار کننده رنگ نبات زعفرانی
  • تولید کورکومین خالص (۹۵ درصد)

 

• گروه پژوهشی کیفیت ایمنی مواد غذایی

          فراورده غذایی فراسودمند حاوی پروتئین و فیبر بالا جایگزینی برای گوشت

 

   گروه پژوهشی کیفیت و ایمنی مواد غذایی از سال ۱۳۸۲ فعالیت خود را با اجرای طرح‌های تحقیقاتی کاربردی با هدف ارتقاء سطح سلامت و ایمنی مواد غذایی با همکاری واحدهای تولیدی، سازمان‌ها و ارگان‌های نظارتی مرتبط آغاز نموده است. امروزه بالا بودن سطح سلامت افراد یک جامعه از شاخص‌های مهم بهداشتی و پیشرفت جوامع محسوب می‌شود و در جهان امروز اغلب افراد از یک رژیم غذایی متعادل برخوردار نیستند، لذا فرآورده‌های غذایی رژیمی در صنعت مواد غذایی جایگاه ویژه‌ای دارند. فرآورده‌های غذایی رژیمی قادرند به روش‌های مختلف بر پیشگیری و کنترل بیماری‌های مزمن غیر واگیردار، بیماری‌های قلبی عروقی، فشار خون بالا، دیابت، سرطان، چاقی و ... موثر باشند. بنابراین در سال‌های اخیر پژوهش در زمینه فرآورده‌های غذایی رژیمی در این گروه پژوهشی در اولویت قرار گرفته است.

 

• محورهای فعالیت
  • بهینه‌سازی فرمولاسیون تولید و کنترل کیفی فراورده‌های غذایی رژیمی
  • توسعه بهینه‌سازی و طراحی روش‌های پایش کیفیت و سلامت مواد غذایی در طول زنجیره تولید تا مصرف
  • شناسایی، نحوه کنترل و تعیین حد مجاز بقایای سموم آلاینده‌ها و ترکیبات دارویی در مواد غذایی در طول زنجیره تولید تا مصرف
  • استانداردسازی و تدوین سیستم‌های مدیریت کیفیت بهداشت و تضمین ایمنی مواد غذایی

 

• بخشی از توانمندی ها و دستاوردهای گروه
  • بهینه‌سازی فرمولاسیون و تولید فرآورده‌های غذایی رژیمی و فراسودمند
  • توسعه فناوری تولید فراورده‌های غذایی فراسودمند حاوی کینوا
  • بهینه‌سازی فرمولاسیون و تولید فرآورده‌های غذایی بدون گلوتن
  • حذف بیولوژیکی آفلاتوکسین در فرآورده‌های غذایی تخمیری
  • استفاده از فناورهای نوین نانوفناوری زیست فناوری و ... به منظور کاهش آلاینده‌های شیمیایی و میکروبی مواد غذایی
  • روش‌های پیشگیری کنترل و کاهش انواع آلودگی‌های میکروبی و شیمیایی در مواد غذایی و بویژه فرآورده‌های لبنی
  • استفاده از تکنیک پردازش تصویر محاسبات نرم‌افزاری، منطق فازی، نوروفازی، رگرسیون فازی و ... و روش‌های تشخیص الگو در طبقه‌بندی ارزیابی و مدل‌سازی کیفیت مواد غذایی
  • تولید، بسته‌بندی‌های نوین با هدف افزایش سلامت ویژگی‌های کیفی و زمان ماندگاری مواد غذایی
  • آموزش و اطلاع‌رسانی جهت ارتقاء سطح آگاهی جامعه و ترویج فرهنگ صحیح مصرف مواد غذایی

 

• مجموعه آزمایشگاه های تحقیقاتی

    مجموعه آزمایشگاه‌های تحقیقاتی پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی در دو بخش فیزیکوشیمیایی و میکروبیولوژی مواد غذایی از سال ۱۳۸۱ فعالیت خود را در امور کنترل کیفی و بررسی خصوصیات فیزیکوشیمیایی و میکروبیولوژی فراورده‌های غذایی آغاز نموده است. در حال حاضر این آزمایشگاه عضو شبکه ملی فناوری‌های راهبردی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری لبزنت بوده و خدمات خود را از طریق این شبکه به سراسر کشور نیز ارائه می‌کند. از جمله مزایای منحصر به فرد این آزمایشگاه وجود بسترهای مناسب به منظور بهره‌مندی از مشاوره و تجربیات اساتید و اعضای هیات علمی گروه‌های پژوهشی پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی جهاددانشگاهی می‌باشد.

    این آزمایشگاه در حال حاضر در زمینه کنترل کیفیت نهاده‌ها و فرآورده‌های خام دامی با اداره کل دامپزشکی همکاری دارد.

 

• امکانات و تجهیزات

    با توجه به پیشرفت روزافزون دستگاه‌های آزمایشگاهی و اهمیت سرعت و دقت آنالیز این آزمایشگاه‌ها با در اختیار داشتن فضای مناسب کادر مجرب و فنی و برخورداری از تجهیزات تخصصی نظیر دستگاه‌های مورد نیاز آزمون‌های فیزیکوشیمیایی شامل: تکسچر آنالایزر، هانترلب روتاری اواپراتور سوکسله کجدال اسپری در ایر، سانتریفیوژ aw متر اسپکتروفوتومتر حمام اولتراسونیک، الایزا، ویسکومتر الکتروفورز تیتراتور اتوماتیک هدایت سنج آون خلاء و أون معمولی اینکوباتور معمولی و یخچال دارو شیکردار دستگاه آنالیز شیر ترازوی رطوبت سنج پروفر فر اتاق تصویر برداری فراصوت شیکر ..... و تجهیزات آزمایشگاه میکروبیولوژی شامل میکروسکوپ اتاق آماده سازی اتاق استریلیزاسیون اتاق کشت و .... نه تنها در پروژه‌های تحقیقاتی پژوهشکده، بلکه در سایر بخش‌های دولتی و غیردولتی نیز مشغول به ارائه خدمات در زمینه کنترل کیفیت مواد غذایی می‌باشد.

 

• برخی توانمندی‌ها
  • ارائه خدمات تخصصی و انجام آزمون‌های کنترل کیفیت محصولات غذایی و نهاده‌های دامی و کشاورزی
  • آموزش‌های تخصصی به مسئولین فنی و کنترل کیفی واحدهای تولیدی و همکاران آزمایشگاه‌ها
  • مشاوره در طراحی تاسیس و راه‌اندازی آزمایشگاه‌های کنترل کیفی برای دیگر مراکز و واحدهای تولیدی

 

• پایلوت تحقیقاتی و تولید نیمه صنعتی اکستروژن مواد غذایی

    گروه پژوهشی فرآوری مواد غذایی از سال ۱۳۸۷ فعالیت پایلوت نیمه صنعتی اکستروژن خود را آغاز کرده و در حال حاضر به عنوان مرکز تخصصی تحقیقاتی فناوری اکستروژن در کشور شناخته می‌شود. پایلوت اکستروژن این گروه مجهز به تجهیزات تخصصی زیر برای انجام تحقیقات و تولید نمونه‌های آزمایشی است:

• آماده سازی مواد آسیاب و مخلوط کن مواد خشک فرآوری اصلی دستگاه اکسترودر دو ماردون (دو پیچ)
• تکمیل فرآیند خشک کن تونلی با قابلیت تنظیم دما و سرعت مخزن
• آماده سازی و درام دراژه زنی پوشش دهی برای انواع مواد غذایی بسته‌بندی دستگاه بسته‌بندی

 

• خدمات گروه
  • نصب و راه‌اندازی خط اکستروژن مواد غذایی مشاوره در زمینه فرمولاسیون مواد غذایی تولید و عرضه انواع فرآورده‌های نهایی و مواد اولیه اکسترود شده مورد نیاز کارخانجات
  • انجام پروژه‌های تحقیقاتی مورد نیاز صنایع و همکاری با مراکز آموزشی و پژوهشی در زمینه اجرای طرح‌های تحقیقاتی و پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی، برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی کاربردی برخی از فرآورده‌های تولید شده در پایلوت
  • اسنک حجیم حاوی حبوبات غلات دانه‌های روغنی مغزها، نشاسته، پروتئین‌های لبنی ... اسنک حجیم حاوی فیبر و ضایعات فرآورده‌های پخت و قنادی غذای کودک حاوی پروتئین‌های شیر انواع پوشش طعم‌دار دراژه فراسودمند سین بایوتیک و کم چرب، انواع سبوس غلات پایدار شده پودرهای نوشیدنی فوری پروتئین‌های بافت دار شده گیاهی 

 

• مرکز تحقیقاتی و تولید نیمه صنعتی افزدونی های غذایی

    مرکز تحقیقاتی و تولید نیمه‌صنعتی افزودنی‌های غذایی با برخورداری از پشتوانه علمی قوی منابع انسانی اثر بخش و ساختار منعطف در کنار وجود تجهیزات و ماشین آلات کارآمد نظیر سیستم‌های آسیاب، اکستراکتور اواپراتور، خشک کن پاششی، خشک کن قفسه‌ای، سانتریفوژ بلندر مخروطی، هموژنایزر فراصوت و ... مصمم است تا گامی موثر در جهت تحقق چرخه علم تا فناوری در کشور بردارد و اولین تولیدکننده رنگ‌های خوراکی طبیعی با استفاده از دانش بومی در سطح کشور باشد. برخی از توانمندی‌های این مرکز به شرح ذیل می‌باشد:

• استخراج و تولید رنگ‌های طبیعی با کاربردهای غذایی دارویی و صنعتی از منابع بیولوژیکی
• توانایی استخراج انواع عصاره اسانس و سایر افزودنی‌های غذایی
• فرمولاسیون و تولید انواع افزودنی‌های غذایی
• تولید انواع پودرهای غذایی و دارویی با استفاده از تکنیک خشک کن پاششی
• امکان عصاره گیری در دماهای پایین و تولید محصولات با کیفیت و خلوص بالا
• قابلیت استفاده از تجهیزات موجود در سیستم پایلوت به صورت جداگانه در صورت نیاز به مرحله خاصی از فرآیند
• استفاده از حلال‌های ایمن در استخراج افزودنی‌ها آمادگی برای آموزش کارشناسان حوزه‌های مختلف صنعت در کشور
• ارائه خدمات تخصصی به دانشگاه‌ها مراکز تحقیقاتی و سازمان‌های نظارتی

 

• آزمایشگاه ساخت سریع صنایع غذایی جهاددانشگاهی (فب لب)

    آزمایشگاه ساخت سریع صنایع غذایی جهاددانشگاهی یک فب لب تخصصی است که با هدف ارائه زیرساخت فناورانه تسهیل فرآیند تولید نمونه‌های اولیه محصولات نوآورانه و رشد استعدادها و ایده‌ها در صنعت غذا تاسیس شده است. این فب لب با تامین فضایی برای پرورش ایده‌ها و بهره‌مندی از مشاوره متخصصین در حوزه‌های ساخت آموزش و ارائه خدمات مربوط به فرآورده‌های غذایی با کیفیت و فرایندهای تولید فعالیت دارد.

 

• ماموریت
  • هم رسانی نیازها و ایده های نوآورانه به منظور ارتقاء توان فناوری و نوآوری ملی در حوزه صنایع غذایی
• اهداف
  • افزایش دسترسی زیست بوم فناوری و نوآوری کشور به امکانات ساخت و تولید
  • توانمندسازی و کاهش هزینه‌های بخش تحقیق و توسعه کارخانه‌های صنایع غذایی
  • ترویج و توسعه پژوهش به صورت کار جمعی و گروهی در ساخت نمونه‌های اولیه
  • حضور فعال در شبکه ملی آزمایشگاه ساخت سریع به منظور تبادل دانش و تجربه
  • کمک به توسعه کارآفرینی‌های محلی و استارت‌آپ‌های خلاقانه

 

• زمینه‌های فعالیت
  • فرمولاسیون تغلیظ و خشک کردن اکستروژن مواد غذایی سنتز و خالص سازی استخراج و عصاره گیری کنترل کیفیت میکروبی و فیزیکو شیمیایی ریز پوشانی و تولید انواع پودر فرآیندهای غشایی بسته بندی

 

• شرکت دانش‌بنیان افزودنی‌های طبیعی گلچین توس افزونه

    شرکت دانش‌بنیان افزودنی‌های طبیعی گلچین توس افزونه در راستای چشم‌انداز خود با بهره‌گیری از آخرین یافته‌های علمی و فن‌آوری‌های نوین تولید مواد موثره طبیعی دارای قابلیت مصرف در صنایع غذایی و دارویی مختلف و انجام تحقیقات کاربردی در این زمینه را در دستور کار خود قرار داده است. محصولات این شرکت با برند افزونه با برترین کیفیت مطابق استانداردهای جهانی تولید و به بازارهای داخلی و خارجی عرضه می گردد.

 

• محصولات شرکت
  • کورکومین طبیعی و شبه طبیعی کارمین آناتو کلروفیل آنتوسیانین پاپریکا کارتاموس
  • کاربرد محصولات شرکت در صنایع مختلف غذایی و دارویی از جمله
    • اسنک و فراورده‌های اکسترود شده ماکارونی، پاستا و محصولات خمیری، داروسازی و گیاهان دارویی، فراورده‌های لبنی، محصولات آرایشی و بهداشتی، انواع محصولات پخت و پز شیرینی و شکلات انواع نوشیدنی

 

• آدرس: مشهد - میدان آزادی - پردیس دانشگاه سازمان جهاددانشگاهی خراسان رضوی - پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی جهاددانشگاهی
• تلفن: ۳۱۹۹۷۴۱۱-۰۵۱ 
• آدرس سایت:    https://foodres.ir/