ارائه یافته‌های پژوهشی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی؛
بازنمایی سالمندان در سینمای ایران؛ از اقتدار سنتی تا سالمندی فعال و کرامت‌مدار
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی،پنجمین نشست ارائه یافته‌های پژوهشی سال ۱۴۰۵ معاونت توسعه فناوری و مطالعات سازمان سینمایی در سالن سیف‌الله داد سازمان سینمایی برگزار شد و طی آن دکتر مهدی سلطانی گردفرامرزی، مجری طرح و عضو هیات علمی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی، یافته‌های پژوهش خود را ارائه کرد.
دکتر حسین یزدان‌شناس اجرای نشست را برعهده داشت و دکتر مجید فولادیان، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، به‌عنوان کارشناس و منتقد در نشست حضور داشت.
سلطانی گردفرامرزی در تشریح این پژوهش گفت: این مطالعه با بهره‌گیری از رویکردهای مطالعات بازنمایی، تحلیل گفتمان و تبارشناسی انجام شده و در آن بازنمایی سالمندان در سینمای ایران و جهان و نحوه دریافت این بازنمایی‌ها از سوی گروه‌های مختلف مخاطبان مورد بررسی قرار گرفته است.بر اساس یافته‌های پژوهش، بازنمایی سالمندان در سینمای ایران طی چند دهه گذشته دستخوش تغییرات مهمی شده است.
در سینمای دهه ۱۳۶۰، سالمند عمدتاً در جایگاه مرجع اخلاقی و نماد تجربه و اقتدار خانوادگی قرار دارد؛ در دهه ۱۳۷۰، نشانه‌هایی از تضعیف این جایگاه و ظهور اشکال تازه‌ای از طرد و مقاومت دیده می‌شود. در دهه ۱۳۸۰، نگاه پزشکی و مسئله‌محور به سالمندی پررنگ‌تر شده و در دهه ۱۳۹۰ و سال‌های اخیر نیز فشارهای اقتصادی، تعارضات بین‌نسلی و کاهش اقتدار سنتی سالمندان در برخی آثار برجسته شده است.
این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که مخاطبان مختلف، بازنمایی سالمندان را به شیوه‌های متفاوتی تفسیر می‌کنند و میان حفظ احترام و اقتدار سنتی سالمندان از یک سو و فشارهای اقتصادی و تعارضات بین‌نسلی از سوی دیگر، خوانش‌های متفاوتی شکل گرفته است.
در ادامه نشست، دکتر مجید فولادیان ضمن تقدیر از انجام پژوهش و اهمیت پرداختن به مسئله سالمندی در سینما، پرسش‌هایی درباره نحوه نمونه‌گیری و حجم نمونه‌های مورد بررسی مطرح کرد.
سلطانی گردفرامرزی در پاسخ توضیح داد که پژوهش ماهیتی کیفی و گفتمانی داشته و نمونه‌ها به‌صورت هدفمند انتخاب شده‌اند؛ بنابراین هدف، تعمیم آماری نبوده، بلکه تحلیل عمیق الگوهای بازنمایی و دستیابی به اشباع نظری بوده است.
در بخش دیگری از نشست، مجری طرح مجموعه‌ای از راهبردهای پیشنهادی پژوهش برای ارتقای جایگاه سالمندان در سینمای ایران را تشریح کرد؛ از جمله تقویت سیاست‌گذاری در حوزه سینما و سالمندی، حمایت از تولید آثار مرتبط با این موضوع، آموزش و گفتمان‌سازی، ایجاد بانک ایده و آرشیو ملی و توجه بیشتر به سالمندی در جشنواره‌ها و برنامه‌های فرهنگی.
دکتر حسین یزدان‌شناس نیز با اشاره به ظرفیت علمی و کاربردی پژوهش، پیشنهاد کرد یافته‌ها و نتایج این مطالعه در قالب یک کتاب تدوین و منتشر شود تا زمینه بهره‌برداری گسترده‌تر پژوهشگران، سیاست‌گذاران و فعالان سینمایی از نتایج آن فراهم شود.
در جمع‌بندی پژوهش تأکید شده است که سینمای ایران می‌تواند از دوگانه «تقدس‌بخشی به سالمند» و «بازنمایی سالمند به‌عنوان فردی منفعل و سربار» عبور کرده و به سوی بازنمایی سالمندی فعال، مشارکت‌جو و کرامت‌مدار حرکت کند؛ رویکردی که سالمندان را شهروندانی برخوردار از حقوق، تجربه، احساس، عاملیت اجتماعی و سرمایه نمادین می‌بیند.
نظر شما :