روایت یک‌سال پژوهش و فناوری؛ جهاددانشگاهی در مسیر توسعه فناوری‌های راهبردی

زهرا شیخی روز یکشنبه در گفت و گو با خبرنگار علمی ایرنا با مرور مهم‌ترین اقدامات معاونت پژوهش و فناوری و شبکه واحدها، پژوهشگاه‌ها و پژوهشکده‌های جهاددانشگاهی طی یک سال گذشته اظهار کرد: سال گذشته برای حوزه پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی فقط سال افزوده‌شدن چند محصول و خبر تازه نبود؛ سال بازآرایی زنجیره‌ای بود که باید «مسئله ملی» را به «مأموریت پژوهشی»، مأموریت را به «طرح» و طرح را به «اثر» تبدیل کند.

یک سال؛ دو حرکت هم‌زمان

به گفته وی، در کنار دستاوردهای فناورانه در نفت، انرژی، مواد پیشرفته، سلامت و امنیت غذایی، خودِ زیرساخت حکمرانی پژوهش نیز تقویت شد؛ جهت‌گیری مأموریت‌محور در دستور کار قرار گرفت، سامانه «پژوهش‌نگار» رونمایی شد، شورای بررسی نهایی طرح‌ها پس از ۱۰ سال وقفه احیا شد، آیین‌نامه رتبه‌بندی پژوهشگران و فناوران ابلاغ شد و برای انتخاب مدیران دفاتر تخصصی، مشارکت بدنه علمی به‌صورت سازمان‌یافته به کار گرفته شد.

شیخی افزود: این حرکت دوگانه ـ نوسازی نظام راهبری و تولید خروجی‌های راهبردی ـ مهم‌ترین روایت یک‌سال گذشته است. در یک سوی این روایت، شبکه‌ای متشکل از ۱۴۷ گروه پژوهشی و ۱۴۵ مرکز خدمات تخصصی به سمت مأموریت‌های مبتنی بر ۵۰ اَبَرچالش کشور هدایت شد؛ در سوی دیگر، قرارداد تولید انبوه ۵۳۰ تن ماده راهبردی حفاری، تحویل بیش از ۶ تن آلیاژ صنعتی بومی، ساخت اینورتر خورشیدی ۲۵۰ کیلووات و راه‌اندازی آزمایشگاه مرجع آن، نمونه‌هایی روشن از نزدیک‌شدن دانش به مقیاس و اثر هستند.

از حکمرانی مأموریت‌محور تا فناوری‌های راهبردی؛ روایت یک‌سال پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی گفت: هم‌زمان با فرارسیدن چهل‌وششمین سالگرد تشکیل جهاددانشگاهی، مرور فعالیت‌های یک‌سال گذشته حوزه پژوهش و فناوری این نهاد، تصویری فراتر از یک فهرست بلند از رویدادها و محصولات ارائه می‌کند؛ تصویری از تلاش برای ساختن یک زنجیره منسجم، از تشخیص مسئله و تصمیم‌گیری علمی تا توسعه فناوری، قرارداد صنعتی، اثرگذاری سیاستی و خدمت در شرایط بحران.

وی ادامه داد: در این دوره، معاونت پژوهش و فناوری در نقش راهبر شبکه گسترده واحدها، سازمان‌ها، پژوهشگاه‌ها، پژوهشکده‌ها، گروه‌های پژوهشی و مراکز خدمات تخصصی، دو مأموریت را هم‌زمان دنبال کرد: نخست، بازآرایی سازوکارهای حکمرانی پژوهش و نزدیک‌کردن برنامه‌ها به مسائل اصلی کشور؛ و دوم، پشتیبانی از تبدیل ظرفیت علمی جهاددانشگاهی به محصولات، زیرساخت‌ها و راه‌حل‌های قابل استفاده در صنعت و جامعه.

بازآرایی حکمرانی پژوهش؛ از فعالیت پراکنده تا مأموریت مشترک

شیخی اظهار کرد: پنجاه‌وسومین گردهمایی سراسری معاونان پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی در آبان‌ماه و به میزبانی سازمان جهاددانشگاهی خوزستان، نقطه آشکار این تغییر جهت بود. در این گردهمایی، بر تعریف مأموریت‌های پژوهشی بر پایه ۵۰ اَبَرچالش احصاشده کشور ـ از آب، آلودگی هوا و محیط‌زیست تا جمعیت، سالمندی و انسجام اجتماعی، شفافیت و سلامت اداری، امنیت غذایی و حمل‌ونقل ریلی ـ و متناسب با توان واقعی واحدهای سازمانی تأکید شد.

وی افزود: ظرفیت ۱۴۷ گروه پژوهشی و ۱۴۵ مرکز خدمات تخصصی، در این رویکرد نه مجموعه‌ای از جزایر جدا، بلکه شبکه‌ای برای اجرای طرح‌های کلان و میان‌رشته‌ای است؛ شبکه‌ای که حتی طرح‌های فنی، پزشکی و کشاورزی آن نیز باید پیوست اجتماعی و علوم انسانی داشته باشند.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی ادامه داد: رونمایی از سامانه «پژوهش‌نگار» در همین گردهمایی، گام مکمل این جهت‌گیری بود. سامانه‌ای که به سفارش معاونت و با توان جهاددانشگاهی فارس طراحی شد تا اطلاعات و فرآیندهای پژوهشی را در دسترس اعضای هیئت علمی قرار دهد. ارزش واقعی این سامانه زمانی آشکار می‌شود که مأموریت، تصویب، اجرا، ارزیابی و مستندسازی طرح‌ها در یک مسیر داده‌محور به یکدیگر متصل شوند.

وی گفت: در ادامه همین بازآرایی، شورای بررسی نهایی طرح‌های جهاددانشگاهی در ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، پس از وقفه‌ای ۱۰ ساله، با ترکیب جدید احیا شد. اهمیت این اقدام تنها در بازگشت یک شورا نبود؛ بازگرداندن مرجع نهایی داوری علمی و ایجاد پشتوانه تصمیم‌گیری برای طرح‌های مهم بود. رسیدن شورا به ششمین جلسه تا ۳۰ تیرماه نشان داد که احیا از سطح یک رویداد نمادین عبور کرده و به یک سازوکار فعال تبدیل شده است.

شیخی اضافه کرد: سرمایه انسانی نیز در این دوره بخشی از اصلاح نظام پژوهش بود. آیین‌نامه رتبه‌بندی «پژوهشگر/ فناور» برای ساماندهی، ارزیابی و ارتقای جایگاه علمی نیروهای غیرهیئت‌علمی ابلاغ شد تا مسیر جذب و پرورش نسل تازه پژوهشگران و فناوران را تقویت کند.

وی بیان کرد: در تیرماه ۱۴۰۵، مدیران گروه‌های پژوهشی سراسر جهاددانشگاهی در فرآیند مشارکت‌خواهی برای انتخاب مدیران چهار دفتر تخصصی علوم انسانی، اجتماعی و هنر؛ علوم پایه، فنی و مهندسی؛ علوم پزشکی؛ و کشاورزی و منابع طبیعی حضور یافتند. این تجربه، تلاشی برای نزدیک‌کردن مدیریت پژوهش به بدنه تخصصی و فراهم‌کردن زمینه طرح‌های میان‌رشته‌ای و اثرگذارتر بود. هم‌زمان، مسیر بازنگری آیین‌نامه تشکیل گروه‌های پژوهشی با مشارکت وزارت علوم آغاز شده است؛ مسیری مهم که تکمیل آن می‌تواند حلقه بعدی اصلاح حکمرانی پژوهش باشد.

علم بر میز تصمیم؛ از نمایش دستاورد تا اثرگذاری سیاستی

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی گفت: یکی از رخدادهای شاخص سال، برگزاری نمایشگاه گزیده دستاوردهای علمی و فناورانه جهاددانشگاهی در سازمان برنامه و بودجه کشور بود. ارزش این برنامه صرفاً در نمایش محصولات خلاصه نمی‌شد؛ برای چند روز، سبدی از توانمندی‌های علمی و فناورانه جهاددانشگاهی مستقیماً وارد گفت‌وگو با نهاد برنامه‌ریز و تخصیص‌دهنده منابع شد. اعلام سازمان برنامه و بودجه مبنی بر جمع‌بندی و پیگیری نتایج نمایشگاه در برنامه‌ریزی‌های آینده، نشان داد که معرفی دستاوردها می‌تواند به گفت‌وگوی بودجه‌ای و سیاستی تبدیل شود.

وی افزود: در علوم انسانی و اجتماعی نیز چند خروجی از مرز تولید دانش عبور کرد. نخستین مدل بومی سنجش شفافیت، با همکاری علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی، برای پایش سلامت اداری و تقویت پاسخگویی دستگاه‌های اجرایی رونمایی شد.

شیخی ادامه داد: آزمایشگاه ملی سحاب یک نهاد میان‌رشته‌ای و فناورانه وابسته به جهاددانشگاهی است که با هدف شناسایی، ساماندهی و حل نظام‌مند مسائل اولویت‌دار کشور، بر پایه داده‌های ملی، هوش مصنوعی و روش‌های نوین سیاست‌پژوهی طراحی شده است. این آزمایشگاه با تأکید بر سه اصل کلیدی «همه‌جانبه‌نگری»، «زمینه‌مندی» و «آینده‌نگری»، بستری برای آزمون، شبیه‌سازی، ارزیابی و بازطراحی سیاست‌های عمومی کشور فراهم می‌سازد و نقش حلقه واسط میان پژوهش‌های دانشگاهی و نظام تصمیم‌گیری را ایفا می‌کند.

وی گفت: در شرایطی که مطالعات سیاستی پراکنده و فاقد انسجام نهادی هستند، و تصمیم‌گیری‌های کلان کشور از داده‌های معتبر و روش‌شناسی علمی فاصله دارند، آزمایشگاه سحاب به عنوان حلقه مفقوده میان تولید دانش، آزمون سیاست و اجرا، نقش حیاتی در تکمیل چرخه سیاست‌پژوهی ایفا می‌کند. این آزمایشگاه با هدف ارتقای کارآمدی تصمیم‌سازی‌های عمومی و کاهش شکاف میان ذی‌نفعان سیاست‌گذاری، می‌تواند به عنوان یک نهاد مرجع در حکمرانی داده‌محور کشور عمل کند.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی اظهار کرد: همچنین سند ملی توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی وارد مرحله اجرا شد و تدوین بسته‌های سیاستی آن، در قالب قرارداد وزارت راه و شهرسازی، به پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی واگذار شد.

وی افزود: این چند نمونه، نشان می‌دهد که اثر پژوهش فقط محصول سخت‌افزاری نیست؛ گاهی یک مدل سنجش یا بسته سیاستی، مستقیماً کیفیت حکمرانی را هدف می‌گیرد.

صنعت و انرژی؛ عبور از نمونه‌سازی به مقیاس و استاندارد

شیخی گفت: در صنعت نفت و گاز و اکتشاف، برنامه‌ریزی برای طراحی و ساخت چند دکل حفاری ۲۰۰۰ اسب‌بخار به ارزش ۳۷ میلیون یورو، توان داخلی را در اکتشاف و استخراج میادین نفتی به سطحی تازه ارتقا خواهد داد. مته‌های حفاری دنده‌ای نیز به عنوان یکی از اقلام استراتژیک صنعت نفت، از مراحل تدوین دانش فنی، تولید نمونه، راه‌اندازی خط تولید انبوه تا تولید انبوه با موفقیت طی شده و در سال گذشته قرارداد ۴ سایز جدید با تعداد ۴۷ عدد مته حفاری منعقد شده است.

وی ادامه داد: همچنین قرارداد تولید انبوه ۵۳۰ تن ماده کنترل‌کننده هرزروی سیال حفاری (LCM) با شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب منعقد شده که می‌تواند حدود نیمی از نیاز سالانه این شرکت به این ماده راهبردی را پوشش دهد و نمادی از پیوند پژوهش با تقاضای واقعی صنعت نفت به شمار می‌رود. در حوزه مطالعات ژئوشیمی مخازن نفتی نیز پروژه‌های ملی با رویکرد پژوهش‌های کاربردی و تقاضامحور در حال اجراست.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی اظهار کرد: در صنعت انرژی و نیروگاهی در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، رونمایی از اینورتر خورشیدی ۲۵۰ کیلووات و انعقاد قراردادی ۲۰۰ میلیون دلاری برای تأمین ۵۲۵ مگاوات تجهیزات، گامی بلند در جهت توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی محسوب می‌شود.

وی افزود: همچنین در این بخش، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی هیبریدی پشت‌بامی با ظرفیت ۵ تا ۲۵ کیلووات به‌عنوان راهکاری عملی برای کاهش ناترازی برق کشور ارائه شده است. این نیروگاه‌ها با تولید سالانه ۸ تا ۴۵ مگاوات‌ساعت برق پاک به ازای هر واحد و ذخیره‌سازی ۱۰ تا ۶۰ کیلووات‌ساعت در باتری‌های تعبیه‌شده، ضمن تأمین برق اضطراری ساختمان‌ها، نقش مؤثری در مدیریت مصرف در ساعات اوج بار، کاهش تلفات شبکه و افزایش امنیت انرژی ایفا می‌کنند.

وی گفت: در صنعت مخابرات و فناوری‌های نوین با بهره‌گیری از توان متخصصان داخلی، دستاوردهای ارزشمندی در حوزه راهبردی مخابرات به دست آمده است. در این بخش، علاوه بر تأمین نیاز کشور به فرستنده‌های رادیویی، برای نخستین بار مراحل طراحی و تست آنتن‌های BTS نسل پنجم (G۵) با موفقیت انجام شده و به مرحله تولید انبوه رسیده است و آمادگی تأمین نیاز کشور با توجه به قرارداد اپراتور همراه اول (۱۰۰۰ دستگاه آنتن)، برای سایر اپراتورها نیز وجود دارد.

شیخی ادامه داد: در صنعت حمل‌ونقل در بخش ریلی، بومی‌سازی کامل سیستم رانش، سیستم مدیریت و کنترل قطار (TCMS) و ترانس‌رکتیفایرهای صنعتی مورد نیاز، با قراردادهایی به ارزش حدود ۲۷ میلیون دلار، ایران را به جمع کشورهای دارنده این فناوری پیشرفته وارد کرده و وابستگی به خارج را به شکل محسوسی کاهش می‌دهد. همچنین تولید و بازسازی موتورهای ترکشن D۷۸، نقش مؤثری در تأمین نیاز ناوگان ریلی کشور و توسعه توانمندی‌های بومی در این صنعت ایفا کرده و از نظر اقتصادی و کیفی وضعیت رقابتی در سطح استانداردهای جهانی ایجاد کرده است.

وی افزود: همچنین در بخش خودرو، طراحی و ساخت دستگاه تنظیم زوایای چرخ و نور چراغ و دمونتاژ دستگاه لسترون (رول تست) جهت تولید محصول K۱۲۵ (ریرا) در شرکت ایران‌خودرو، بخشی از اقدامات جهاددانشگاهی در طراحی، مهندسی و به‌روزرسانی خط تولید و مونتاژ شرکت‌های خودروسازی داخلی محسوب می‌شود.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی بیان کرد: طراحی و ساخت سامانه هوشمند ارتباطات خودرویی (Connected Car) به درخواست شرکت ایران‌خودرو، ضمن کاهش تصادفات و مدیریت ترافیک شهری و جاده‌ای، امکان هشدارهای لحظه‌ای، بهینه‌سازی مسیر و کاهش مصرف سوخت، پایش سلامت خودرو و ارتباط با زیرساخت‌های شهری را فراهم می‌آورد و گامی مؤثر در تحقق شهرهای هوشمند محسوب می‌شود.

وی گفت: احداث کارخانه تولید کاتالیست خودرو در شهرک صنعتی اشتهارد، زمینه‌ساز انتقال دانش فنی و دستیابی به تولید صنعتی این قطعه راهبردی در صنعت خودرو خواهد بود.

شیخی ادامه داد: دستیابی به دانش فنی تولید صنعتی مقاطع فورج‌شده آلیاژ راهبردی C۶۵۵۰۰ و تحویل بیش از ۶ تن محصول نهایی به صنایع، نمونه‌ای دیگر از بلوغ فناوری در بخش مواد آلیاژی پیشرفته است که از مرحله آزمایشگاهی عبور کرده و به تحویل محصول رسیده است. بومی‌سازی دانش فنی تولید تعداد زیادی از مواد شیمیایی مصرفی در صنایع حساس و زیرساختی کشور و آغاز صادرات سوربیتول ۷۰ درصد تولیدی شرکت دارویی شهید مدرس به افغانستان نیز نشان‌دهنده توسعه هم‌زمان عمق فناوری و بازار در بخش مواد شیمیایی و دارویی است.

وی افزود: در حوزه فرآوری مواد معدنی با اجرای پروژه بومی‌سازی فناوری استخراج و تولید هم‌زمان لیتیوم، منیزیم و کربنات منیزیم از شورابه‌ها در مقیاس پایلوت، دستاورد راهبردی با افزایش راندمان بازیابی و کاهش پسماند کسب شده که ضمن تأمین مواد اولیه صنایع باتری‌سازی، خودروهای برقی، الکترونیک، داروسازی و صنایع نسوز، گامی مؤثر در کاهش وابستگی به واردات و بهره‌برداری از منابع شورابه‌های داخلی محسوب می‌شود.

آب و محیط زیست

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی اظهار کرد: در بخش آب و محیط زیست، در ادامه مطالعات اکتشافی آب‌های ژرف استان اصفهان، طرح اکتشافی آبخوان استان سیستان و بلوچستان با موفقیت به نتایج ارزشمندی دست یافته است که می‌تواند نقشی کلیدی در تأمین بخشی از کمبود آب کشور ایفا کند. بر اساس این مطالعات، حجم قابل توجهی از آب ژرف با قابلیت استفاده در بخش شرب، پس از تصفیه، شناسایی شده است که با رعایت الزامات زیست‌محیطی و مخاطرات فرونشست و زلزله، زمینه‌ساز بهره‌برداری پایدار از این منبع ارزشمند خواهد بود.

وی ادامه داد: اجرای طرح تجزیه بیولوژیک آلاینده سخت‌تجزیه‌پذیر میکروپلاستیک در محیط‌های آبی، از طریق توسعه فناوری‌های نوین دوست‌دار محیط زیست مبتنی بر آنزیم‌های تولیدشده از سوش‌های میکروبی سیستم بیولوژیک، می‌تواند نقش مؤثری در جهت افزایش کارایی سیستم‌های تصفیه در حذف میکروپلاستیک‌ها که تهدید جدی برای محیط‌های دریایی و آب شیرین در دنیا محسوب می‌شوند، ایفا نماید.

شیخی گفت: رفع آلودگی‌های نفتی از آب و خاک و تصفیه پساب‌های نفتی و صنعتی بخش مهمی از فعالیت‌های جهاددانشگاهی در حوزه محیط زیست محسوب می‌شود که بر این اساس در سال گذشته نیز پروژه‌های متعددی با همکاری صنعت نفت در این حوزه با محوریت تولید ترکیبات زیستی جهت پاکسازی بیولوژیکی انجام شده است.

وی افزود: با توجه به توانمندی‌های جهاددانشگاهی در حوزه‌های مختلف علوم پایه و فنی مهندسی از جمله طراحی و ساخت تجهیزات استراتژیک مورد نیاز صنایع نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی و همچنین تولید مواد شیمیایی مورد استفاده در صنایع فوق‌الذکر و استفاده از ظرفیت‌های منحصر به فرد این نهاد در تأمین نیازها و اجرای پروژه‌های مورد نیاز ایشان، دفتر تخصصی علوم پایه و فنی مهندسی در راستای همکاری در بازسازی، نوسازی و احیای پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی مستقر در پارس جنوبی و عسلویه در جنگ رمضان و آسیب‌های واردشده به ایشان در جریان جنگ مذکور، نسبت به برگزاری نشستی با حضور واحدهای سازمانی جهاددانشگاهی اقدام و ضمن ارسال توانمندی‌های جهاددانشگاهی، مقرر شد جلسات مشترک بین جهاددانشگاهی و صنایع آسیب‌دیده به منظور استفاده از ظرفیت‌های گسترده و توانمندی‌های تخصصی این نهاد جهت تحقق موضوع برگزار شود.

سلامت و زیست‌فناوری؛ فناوری در خدمت نیازهای حیاتی

شیخی اظهار کرد: تصویب اساسنامه «پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی» در هیأت امنا، گامی راهبردی در راستای تمرکز و هم‌افزایی ظرفیت‌های پراکنده پژوهشی و فناورانه در مجموعه جهاددانشگاهی بود.

وی افزود: از سوی دیگر، با هدف مقابله با رشد موارد ابتلا به سرطان، کاهش آثار اقتصادی گسترده آن و رفع نابرابری در دسترسی به خدمات تشخیص و درمان، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، طرح «شبکه ملی تشخیص زودهنگام، غربالگری، کنترل و درمان سرطان‌های شایع زنان (NNWC)» طراحی شد.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی ادامه داد: مأموریت اصلی این شبکه، استقرار عدالت در سلامت، ارتقای کیفیت خدمات از طریق به‌کارگیری فناوری‌های نوین و توانمندسازی جامعه و کادر درمان است تا از این طریق، بار بیماری کاهش یافته و کیفیت زندگی و نرخ بقای تمامی بانوان ایرانی، به‌ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر و ساکنان مناطق دورافتاده، بهبود یابد.

وی گفت: در راستای عملیاتی‌سازی این اهداف و در چارچوب تکالیف قانونی، بند ج تبصره ۱۷ بودجه سال ۱۴۰۱، پس از اجرای موفق غربالگری پایلوت در ۱۱ استان و تجهیز ۳ استان، گام‌های مؤثری برای نظام‌مند کردن تعاملات میان پژوهشگاه، وزارت بهداشت و واحدهای استانی برداشته شد.

شیخی افزود: در این راستا، پروپوزال توسعه شبکه مذکور با هدف تدوین مدل‌های پایداری مالی، بومی‌سازی الگوریتم‌های غربالگری و پیگیری بیماران و استخراج داده‌های کلان برای برنامه‌ریزی‌های نظام سلامت بازنگری شد. همچنین، برای شتاب‌بخشی به انتقال دانش فنی و آموزشی به مراکز استانی، بر استقرار پلتفرم نرم‌افزاری اسکرین بیمار، وب‌سایت و زیرساخت‌های فناوری تله‌مدیسین تأکید شد تا پیگیری تکالیف حمایتی و حکمرانی ذیل دفتر تخصصی پزشکی معاونت پژوهشی با سرعت و دقت بیشتری به پیش رود.

مدیریت شبکه‌ای منابع علوم پزشکی

وی بیان کرد: مدیریت راهبردی شبکه‌ای منابع حوزه علوم پزشکی شامل زیرساخت تجهیزات و امکانات آزمایشگاهی، سوابق پژوهشی و سرمایه انسانی؛ نه به صورت جزیره‌ای، بلکه در قالب یک اکوسیستم پویا و هم‌افزا در قالب برنامه‌ای جامع برای شبکه‌سازی و هم‌افزایی توانمندی‌های گروه‌های پژوهشی و با شعار «توسعه نظام هوشمند پژوهش- درمان در پاسخ به چالش‌های نوظهور سلامت» در مسیر تحقق عملیاتی قرار گرفته است.

شیخی افزود: برای تحقق این هدف، تمامی ۴۴ گروه پژوهشی حوزه پزشکی را بر اساس پتانسیل‌ها، علائق و مأموریت تخصصی‌شان، در سه کارگروه استراتژیک سازمان‌دهی کردیم. رویکرد ما در این دسته‌بندی، شبیه به نظم هوشمند بازارهای تخصصی است؛ جایی که هر صنف در کنار هم قرار می‌گیرد تا دسترسی به تخصص‌ها تسهیل شود و هر گروه پژوهشی، در کنار هم‌صنفان علمی خود، بیشترین بازدهی را برای جامعه سلامت داشته باشد.

وی ادامه داد: در همین راستا، این تحول ساختاری در قالب سه شبکه استراتژیک با محوریت‌های زیر تعریف شده است:

۱. شبکه «بیولوژی تولیدمثل، ناباروری و جنین‌شناسی»؛ ۱۲ گروه با تمرکز بر ژنتیک باروری و آندرولوژی.

۲. شبکه «تشخیص و درمان‌های نوین بیماری‌های مزمن و صعب‌العلاج»؛ ۲۳ گروه با تمرکز بر حوزه‌های پیشرو نظیر سلول‌درمانی، ایمونوتراپی، ژن‌درمانی، ویروس‌درمانی، مهندسی بافت و نانوفناوری.

۳. شبکه «تحلیل داده، سیاست‌گذاری، حقوق و اخلاق در ارتقای سلامت و نوآوری‌های پزشکی»؛ ۹ گروه متولی تحلیل و کاربست داده‌های سلامت در سیاست‌گذاری‌های کلان.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی اظهار کرد: این رویکرد شبکه‌ای، با تعریف مأموریت‌های تخصصی و تکمیل زنجیره ارزش، بستری فراهم آورده است تا تعاملات میان‌گروهی از حالت پراکنده خارج شده و به سوی هدفمندسازی حرکت کند. هدف نهایی از این سازمان‌دهی، تبدیل این مجموعه به بازویی راهبردی برای وزارت بهداشت در راستای تقویت فناوری، افزایش تاب‌آوری نظام سلامت و ارتقای دیپلماسی علمی و فناوری کشور است؛ استراتژی‌ای که بر محورهای «استقلال فناورانه در سلامت»، «خودکفایی پزشکی» و «تضمین امنیت ملی سلامت» استوار است.

وی افزود: در مرحله عملیاتی، این هم‌افزایی میان گروه‌ها و تعامل با گروه‌های پژوهشی، منجر به خروجی‌های ملموس و دستاوردهای فناورانه گسترده‌ای شده است. اگرچه زیرساخت‌های این موفقیت‌ها در لایه‌های عمیق پژوهشی و پایه‌گذاری‌های طولانی‌مدت نهفته است، اما نتایج مشهود در سطح هر یک از شبکه‌ها در سال ۱۴۰۵-۱۴۰۴ به شرح زیر است:

۱. دستاوردهای شبکه بیولوژی تولیدمثل، ناباروری و جنین‌شناسی

شیخی گفت: در این حوزه، تمرکز بر تبدیل دانش به محصول و ارتقای کیفیت درمان منجر به دستاوردهای زیر شد:

الف) نوآوری‌های بالینی و درمانی:

طراحی و اجرای کارآزمایی بالینی فاز I/II اثربخشی تزریق داخل تخمدانی سلول‌های بنیادی اتولوگ مشتق از خون قاعدگی در بهبود پاسخ باروری بیماران با پاسخ‌دهی ضعیف تخمدانی، گروه ایمونوبیولوژی تولیدمثل پژوهشگاه ابن سینا.

پویش کل ژنوم به روش توالی‌یابی اگزوم در زنان مبتلا به شکست مکرر لانه‌گزینی جنین، گروه ژنتیک ناباروری پژوهشگاه رویان.

بررسی ایمنی و کارایی تزریق داخل‌بیضه‌ای اگزوزوم‌های مشتق از سلول‌های بنیادی مزانشیمی در مردان نابارور مبتلا به آزواسپرمی غیرانسدادی و کریپتوزواسپرمی.

تولید جنین یوزپلنگ ایرانی به روش شبیه‌سازی در راستای حفظ گونه‌های در حال انقراض، گروه زیست‌شناسی جانوری پژوهشگاه رویان.

ب) تولیدات فناورانه و محصولات تخصصی، بومی‌سازی:

تولید زنجیره‌ای محصولات تخصصی جنین‌شناسی شامل محیط شستشوی گامت (ANAwash)، محیط‌های انجماد (ANAcool) و ذوب (ANAwarm) تخمک و جنین، محیط شستشوی گامت با هپس (ANAhep)، آنزیم هیالورونیداز (ANAhydase) و محصول آمیکر (Amicare)، طراحی و تولید نرم‌افزار هوشمند «باور» جهت انتخاب بهینه اسپرم، به‌روزرسانی و تجهیز پیشرفته مرکز درمان ناباروری قفقاز.

ج) توسعه خدمات، تجهیز مراکز و افتخارات ویژه:

راه‌اندازی مرکز علوم شناختی در پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی.

خرید و به‌روزرسانی تجهیزات مرکز درمان ناباروری قفقاز.

بازسازی کامل اتاق‌های عمل مرکز درمان ناباروری، اتاق‌های عمل مرکز جراحی محدود و درمان ناباروری جهاددانشگاهی خوزستان.

خرید و نصب دو دستگاه تخت جراحی استاندارد خریداری و در اتاق‌های عمل مرکز جراحی محدود و درمان ناباروری جهاددانشگاهی خوزستان.

خرید و نصب دستگاه سونوگرافی جدید، مرکز درمان ناباروری جهاددانشگاهی خوزستان.

توسعه سبد خدمات آزمایشگاهی: حضوری و غیرحضوری، راه‌اندازی ایستگاه پذیرش دیجیتال برای متقاضیان فاقد نسخه، راه‌اندازی مراکز پاسخ‌گویی تلفنی متمرکز، راه‌اندازی فرآیند پایش آنلاین نسخ تأمین اجتماعی مراکز آزمایشگاهی سازمان جهاد دانشگاهی واحد خراسان رضوی.

کسب تندیس Best Healthcare Leadership پژوهشگاه رویان در چهارمین همایش و نمایشگاه بین‌المللی بیمارستان‌ها و مراکز درمانی.

کسب عنوان «برترین مرکز درمان ناباروری استان خوزستان» در سال ۱۴۰۴.

کسب عنوان پرستار نمونه ۱۴۰۴ از مرکز درمان ناباروری قفقاز جهاددانشگاهی استان اردبیل.

انعقاد قرارداد همکاری مشترک در جذب و پذیرش بیماران خارجی بین پژوهشگاه رویان با شرکت گردشگری خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی باران همتای آسیا.

۲. تشخیص و درمان‌های نوین بیماری‌های مزمن و صعب‌العلاج

وی اظهار کرد: در این شبکه، تمرکز بر فناوری‌های پیشرو و پزشکی بازساختی، منجر به دستیابی به نتایج راهبردی در حوزه‌های زیر شد:

الف) نوآوری‌های بالینی، درمانی و تشخیصی:

طراحی و اجرای فاز اول مطالعه اعتبارسنجی نمره خطر چندژنی (Polygenic Risk Score) جهت غربالگری و تشخیص زودهنگام سرطان پستان در زنان ایرانی.

توسعه روش‌های نوین تشخیص از جمله حسگر نشرسنجی نانوذره نقره برای ویروس HBV و فناوری استخراج DNA آزاد بدون سلول (cfDNA) مبتنی بر نانوذرات مغناطیسی برای پایش سرطان.

طراحی و ساخت تراشه میکروسیالی جهت بهینه‌سازی رنگ‌آمیزی ایمونوهیستوشیمی در بیوپسی سرطان پستان.

بومی‌سازی تولید سلول‌های بنیادی عصبی اتولوگ برای درمان آسیب‌های نخاعی و بررسی ایمنی تزریق اگزوزوم‌های مشتق از سلول‌های بنیادی در درمان آزواسپرمی.

تولید رده‌های سلولی نامیرا از بیماران SMA و تالاسمی جهت تهیه DNA مرجع و استقرار بانک DNA مرجع در کشور.

تولید کیت ژنوتیپینگ ۱۴ تیپ پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی (HPV).

ب) تولیدات فناورانه و محصولات تخصصی، بومی‌سازی:

محصولات ژن‌درمانی و سلولی: تولید محصول راهبردی «آنکومد» در حوزه ژن‌درمانی و ویروس‌درمانی سرطان‌های لاعلاج، مبتنی بر ویروس‌های ضدسرطان آنکولایتیک دست‌ورزی‌شده، تولید کیت لنفوسیت‌تراپی (Autologous Lymphocyte Therapy)، و تولید محصولات سلول‌درمانی «بیناسل»، «دوپاسل»، «کیمیاوی» و «کاراسل».

محصولات پزشکی بازساختی: تولید «وارتوسل»، فرآورده سلولی آلوژن مبتنی بر سلول‌های بنیادی مزانشیمی بند ناف انسان برای درمان فلج مغزی و بیماری‌های خودایمنی، «رنیودرم سل»، سلول‌درمانی اتولوگ مبتنی بر فیبروبلاست‌های پوستی، «رویین‌شیت»، «رویین‌گراف» و «کیمیاسل».

تجهیزات و ابزارهای پیشرفته: تولید صنعتی داربست بیولوژیک و سه‌بعدی (AceCell Plus®).

توسعه آرایه نوری قابل‌حمل چندطول‌موجی تنظیم‌پذیر مبتنی بر SLED برای فوتوتراپی و فتودینامیک‌تراپی.

طراحی سامانه هوشمند پایش و هشدار راه‌دور انکوباتور (Bio-Alarming System).

کیت انجماد بافت چربی جهت پیوند به بیماران کاندید لیپوفیلینگ، فاز پری‌کلینیکال، توسعه فناوری هیدروژل تزریق‌پذیر حاوی سلول‌های بنیادی مزانشیمی برای درمان زخم پای دیابتی.

محصولات بیوتکنولوژیک و ژنتیکی شامل استقرار بانک DNA مرجع و تولید سازه‌های ژنتیکی سنتتیک ویروسی استاندارد.

تولید نوترکیب آنزیم Pfu DNA Polymerase در مقیاس آزمایشگاهی.

تولید صنعتی عصاره مخمر ساکارومایسس سرویزیه و تولید پروبیوتیک‌های پرکاربرد در صنایع.

وی ادامه داد: همچنین طراحی و تولید کیت تشخیص مولکولی چهار کاناله و ژنوتایپینگ ۱۴ تیپ پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی بر پایه فناوری Real Time PCR با قابلیت افتراقی تیپ‌های ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۳۹، ۴۵، ۵۱، ۵۲، ۵۶، ۵۸، ۵۹، ۶۶ و ۶۸ شامل غربالگری و مدیریت سرطان دهانه رحم انجام شده است.

ج) توسعه خدمات، تجهیز مراکز و افتخارات ویژه:

اخذ پروانه بهره‌برداری درمانگاه تخصصی دیابت از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی پژوهشگاه رویان.

کسب رتبه سوم در سیزدهمین همایش تحقیقات چشم‌پزشکی MAPINA و علوم بینایی.

انعقاد ۲۳ قرارداد حمایت از پژوهش با معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، بنیاد ملی علم ایران (INSF)، مرکز تحقیقات سوختگی دانشگاه علوم پزشکی ایران.

انعقاد ۶ تفاهم‌نامه پژوهشی با دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، مؤسسه خیرین پژوهش سلامت رویان، شرکت شتاب‌دهنده نوآوری سیناپس، شرکت مرکز نوآوری کوبل، مرکز تحقیقات بیماری‌های چشم دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و مؤسسه خیریه حمایت از کودکان مبتلا به سرطان (محک).

انعقاد ۲۷ قرارداد دانشجویی با دانشگاه‌ها شامل: تربیت مدرس، تهران، صنعتی شریف، صنعتی اصفهان، فردوسی مشهد، گیلان، دامغان، علوم پزشکی تهران، علوم پزشکی ایران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحدهای علوم و تحقیقات، علوم پزشکی تهران و مرودشت، پیام نور مرکز تهران شرق و مهر البرز.

راه‌اندازی و تجهیز بخش دندانپزشکی، نصب دستگاه OPG و افتتاح کلینیک تخصصی زنان در مرکز خدمات تخصصی پزشکی جهاددانشگاهی خوزستان.

۳. تحلیل داده، سیاست‌گذاری، حقوق و اخلاق در ارتقای سلامت و نوآوری‌های پزشکی

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی گفت:

الف) نوآوری‌های بالینی، درمانی و سیاست‌گذاری سلامت:

طراحی و استقرار «شبکه ملی توسعه سالمندی سالم، فعال و خودمراقب» از طریق راه‌اندازی پلتفرم تخصصی «نبض».

توسعه ابزار استاندارد سنجش اعتیاد غذایی در جمعیت فارسی‌زبان به منظور ارتقای سلامت عمومی.

تدوین بسته جامع آموزشی در زمینه بهبود سطح سرمی ویتامین D جهت ارتقای سلامت جامعه.

حضور فعال و مشارکت راهبردی در کارگروه بین‌المللی تشخیص و پیش‌آگهی بیماری HTLV-۱ (Diagnostic & Prognostic Working Group) در راستای ارتقای جایگاه علمی کشور در مجامع تخصصی جهانی.

توسعه و اجرای برنامه‌های جامع «سلامت زنان» در واحد استان ایلام جهاد دانشگاهی با هدف ارتقای سطح خدمات بهداشتی-درمانی در منطقه.

ب) تولیدات فناورانه و محصولات تخصصی، بومی‌سازی:

تولید سخت‌افزار پوشیدنی چندحسگری (IUM) به همراه اپلیکیشن موبایل و داشبورد سازمانی مبتنی بر الگوریتم‌های Edge AI و TinyML جهت پایش بلادرنگ قامت.

توسعه سامانه هوشمند مداخلات رفتاری و پایش سبک زندگی کارکنان مبتنی بر یادگیری عمیق، شامل مدل‌های پیش‌بینی ریزش کاربران (LSTM)، خوشه‌بندی رفتاری و موتور مداخلات شخصی‌سازی‌شده.

ج) توسعه خدمات، تجهیز مراکز و افتخارات ویژه:

طراحی و راه‌اندازی وب‌سایت چندتخصصی «کیفیت زندگی سرطان»، گروه پژوهشی کیفیت زندگی مبتلایان به سرطان پستان پژوهشگاه ملی سرطان.

طراحی و راه‌اندازی وب‌گاه جامع و تخصصی اطلاع‌رسانی HTLV-۱ به زبان فارسی.

کشاورزی، امنیت غذایی و زیست مصنوعی

شیخی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی اظهار کرد: شبکه‌سازی و ایجاد شبکه بزرگ پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با مشارکت همه گروه‌های پژوهشی ذیل این حوزه در سراسر کشور و در ۷ حوزه تخصصی دام و طیور؛ آبزی‌پروری؛ صنایع غذایی؛ گیاهان دارویی؛ گیاهان باغبانی؛ محیط زیست و منابع طبیعی و کشاورزی هوشمند از اقدامات بسیار ارزشمندی است که در این حوزه انجام شده است.

وی افزود: رویکرد کلی این شبکه بزرگ افزایش بهره‌وری مصرف آب در کشاورزی با استفاده از فناوری‌های نوین در جهت امنیت غذایی پایدار و کاهش ابرچالش ناترازی آب کشور است. این شبکه علاوه بر هم‌افزایی ظرفیت‌های درون جهاددانشگاهی، ظرفیت‌های بیرونی را نیز به‌کارگیری نموده و به معنی واقعی یک شبکه درون‌زا با استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود در جهاددانشگاهی و برون‌گرا همراستا با نیازها و مسائل اساسی کشور و استفاده از همه ظرفیت‌های ملی است که در ذیل به بخشی از دستاوردهای منتخب این شبکه اشاره می‌گردد.

وی ادامه داد: در حوزه توسعه ساختارهای پژوهشی «مرکز توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی» تعریف شده و در حال راه‌اندازی است. علیرغم ظرفیت‌ها و توانمندی‌های خوب کشور در حوزه فناوری‌های نوین کشاورزی، بخش تولید بهره کافی از فناوری‌های نو را نداشته که موجب کاهش بهره‌وری کل در این بخش و تضییع منابع خدادادی آب، خاک و ... شده است. «مرکز توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی» نقش مؤثری در تکامل فناوری‌های این حوزه و افزایش ضریب نفوذ فناوری در بخش کشاورزی کشور خواهد داشت.

شیخی گفت: علاوه بر این، راه‌اندازی «مرکز زیست‌شناسی مصنوعی» حرکت در مرزهای دانش برای ورود بدون چالش و یا کم‌چالش در مواجهه با تغییرات آینده محیط، از جمله افزایش جمعیت، تغییر اقلیم، خشکسالی‌ها، شوری آب و خاک، نسل جدید آفات و بیماری‌ها، چالش‌های نوظهور و ... است. در عصری که مرزهای دانش بشری روزبه‌روز جابه‌جا می‌شود و فناوری‌های نوین، معادلات قدرت را در سطوح مختلف دگرگون می‌سازند، زیست‌شناسی مصنوعی به عنوان یکی از تأثیرگذارترین و راهبردی‌ترین عرصه‌های علمی نقشی بی‌بدیل در تعیین مسیر آینده کشورها ایفا خواهد کرد.

وی افزود: این حوزه میان‌رشته‌ای، که با تلفیقی شگرف از علوم زیستی و مهندسی به‌دنبال خلق و بازطراحی سامانه‌های زیستی است، نه تنها افق‌های تازه‌ای در درمان بیماری‌ها، تولید پایدار غذا و حفاظت از محیط‌زیست گشوده خواهد شد، بلکه بنیانی تازه برای تأمین امنیت سلامت، امنیت غذایی و امنیت زیستی و پاسخ به ابرچالش‌های آتی کشور در این حوزه‌ها است.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی بیان کرد: زیست‌شناسی مصنوعی به دنبال طراحی و ایجاد قابلیت‌های جدید در سامانه‌های زیستی است. به همین دلیل بسیاری از صاحب‌نظران، این حوزه را یکی از فناوری‌های کلیدی شکل‌دهنده «انقلاب زیستی» در قرن بیست و یکم می‌دانند.

وی افزود: در سال ۲۰۲۰ مجموع سرمایه‌گذاری جهانی در فناوری‌های عمیق به حدود ۶۲ میلیارد دلار رسید که از این میزان، بیش از ۳۳ میلیارد دلار به زیست‌شناسی مصنوعی اختصاص داشت. این رقم، بیش از نیمی از کل سرمایه‌گذاری انجام‌شده در فناوری‌های عمیق را شامل می‌شود و در آن زمان حتی از میزان سرمایه‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی نیز فراتر بود.

شیخی ادامه داد: نکته قابل توجه‌تر، نرخ رشد این سرمایه‌گذاری‌ها است؛ به‌گونه‌ای که سرمایه‌گذاری در زیست‌شناسی سنتتیک طی فاصله سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ به طور متوسط سالانه حدود ۶۱ درصد رشد داشته است که یکی از بالاترین نرخ‌های رشد در میان فناوری‌های نوظهور محسوب می‌شود. این آمار بیانگر آن است که زیست‌شناسی مصنوعی تنها یک حوزه علمی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت فناوری و سرمایه‌گذاری در جهان تبدیل شده است.

وی گفت: در زمینه دستاوردهای پژوهشی، پژوهشگران پژوهشکده گیاهان دارویی، با تولید و ارزیابی هیبریدهای بین‌گونه‌ای خشخاش ایرانی و معمولی، به دانش فنی تولید بذور هیبرید جدید برای توسعه مواد اولیه داروهای خاص دست یافتند.

وی افزود: در مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران نیز علاوه بر بذور هیبرید سبزی و صیفی و پروبیوتیک‌های مورد نیاز برای صنعت دام، طیور، آبزیان و صنایع لبنی، اپلیکیشن مبتنی بر یادگیری عمیق برای شناسایی و اصالت‌سنجی بذرهای گیاهان دارویی طراحی شد و کلکسیونی زنده از بنه همه گونه‌های ایرانی جنس زعفران شکل گرفت. این مجموعه اقدامات، پیوند میان حفاظت از ذخایر ژنتیکی، ابزارهای هوش مصنوعی و توسعه زنجیره ارزش گیاهان دارویی را نشان می‌دهد.

شیخی ادامه داد: در سازمان جهاددانشگاهی تهران دستیابی کامل به فناوری تولید فرومون جنسی برای مقابله غیرشیمیایی با آفت کرم خراط درخت گردو ــ از سنتز و آنالیز تا تجاری‌سازی ــ نمونه‌ای از جایگزینی راه‌حل زیستی به جای مصرف سموم است. دستیابی به دانش فنی «کولین کلراید» مطابق استانداردهای جهانی نیز ظرفیت کاهش وابستگی صنعت دام و طیور به واردات یکی از اقلام مهم راهبردی را فراهم کرد.

وی اظهار کرد: در سطح دستاوردهای فناورانه نیز سازمان جهاددانشگاهی خراسان رضوی از مجموعه‌ای شامل تولید کورکومین با خلوص ۹۵ درصد و فناوری تولید شکر طبیعی خرما رونمایی کرد.

وی افزود: همچنین، پژوهشگاه فناوری‌های نوین زیستی ابن سینا پس از جداسازی سویه‌های ۴، ۸ و ۱۱ آدنوویروس مرغی در گردش کشور، نمونه اولیه واکسن غیرفعال آنگارای طیور را تولید و در آزمون چالش‌های اولیه ارزیابی کرد. این محصول توانست بیش از ۹۰ درصد جوجه‌های آزمون را در مواجهه با عامل ویروس محافظت کند. این دستاورد گامی بسیار مهم در تقویت امنیت غذایی پایدار و کاهش وابستگی صنعت طیور به واردات واکسن است.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی گفت: با توجه به اهمیت و جایگاه سیاست‌های توسعه دریامحور ابلاغ‌شده از سوی رهبر شهید انقلاب، توسعه آبزی‌پروری در دریا یکی از الزامات اساسی کشور بوده و در برنامه هفتم توسعه نیز هدفگذاری‌های کلانی در این حوزه انجام شده است که تحقق آنها جز با کسب فناوری‌های مورد نیاز از جمله تولید بچه‌ماهی گونه‌های مناسب جهت پرورش در دریا و تولید واکسن‌های ویروسی امکان‌پذیر نمی‌باشد. در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی جهاددانشگاهی برنامه‌ریزی‌های ارزشمندی طی یک‌سال گذشته در این زمینه انجام شده است.

وی ادامه داد: در حوزه دامپروری و در راستای تحقق اهداف جهاددانشگاهی در توسعه فناوری‌های نوین تولیدمثلی دام، توسعه زیرساخت‌های فناورانه و گسترش همکاری‌های بین‌المللی، افتتاح فاز توسعه مرکز تولید جنین گاوی با حضور وزیر محترم جهاد کشاورزی که بیانگر اهمیت راهبردی این فناوری و حمایت وزارت جهاد کشاورزی از توسعه آن در کشور است.

شیخی افزود: انعقاد تفاهم‌نامه همکاری با مرکز همکاری‌های تحول و پیشرفت ریاست جمهوری در خصوص اجرای نخستین طرح «تولید فراسرزمینی گوساله» در کشور و صادرات نخستین محموله جنین‌های منجمد گاوی جمهوری اسلامی ایران به کشور اوگاندا به‌عنوان اولین صادرات این محصول فناورانه در کشور، آغازی بر اجرای مدل نوین «تولید فراسرزمینی گوساله» با فناوری ایرانی بوده و گامی مهم در توسعه صادرات محصولات دانش‌بنیان و دیپلماسی فناوری محسوب می‌شود.

وی گفت: همچنین انعقاد قرارداد فروش دانش فنی «تولید جنین از گاوهای برتر» با یک شرکت روسی در قالب «طرح برگزیده بریکس» و با حمایت صندوق نوآوری و شکوفایی، به‌عنوان یکی از نخستین قراردادهای بین‌المللی صادرات دانش فنی کشور در حوزه زیست‌فناوری دام از جمله دستاوردهای جهاددانشگاهی در این حوزه است.

زیرساخت اعتماد علمی و تاب‌آوری؛ وقتی پژوهش باید ادامه پیدا کند

شیخی اظهار کرد: کیفیت پژوهش، فقط به تعداد طرح‌ها و محصولات وابسته نیست؛ به زیرساخت‌هایی نیاز دارد که اصالت، استاندارد و تداوم فعالیت علمی را تضمین کنند. سامانه «مانند» مرکز اطلاعات علمی جهاددانشگاهی، با پشتوانه بیش از ۳۵ میلیون سند علمی، به‌عنوان ابزار تخصصی تشخیص هم‌پوشانی و پیشگیری از سرقت علمی معرفی شد.

وی افزود: در زمان محدودیت دسترسی به اینترنت بین‌المللی نیز پایگاه SID دسترسی آزاد به بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار مقاله علمی و طرح خاتمه‌یافته را از طریق شبکه داخلی حفظ کرد؛ اقدامی که یک پایگاه اطلاعاتی را به زیرساخت تاب‌آوری علم تبدیل کرد.

وی ادامه داد: آزمایشگاه سامانه‌های الکترونیکی و هوشمند جهاددانشگاهی صنعتی شریف نیز به‌عنوان نخستین آزمایشگاه کشور، تأیید صلاحیت آزمون کیفیت تصویر سامانه‌های نظارت تصویری بر پایه استاندارد بین‌المللی ۶۲۶۷۶IEC را دریافت کرد.

اخلاق در علم و فناوری

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی گفت: در راستای توسعه اصول و استانداردهای اخلاقی در جهاددانشگاهی، «گروه تخصصی اخلاق در علم و فناوری» در معاونت پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی در اردیبهشت سال ۱۴۰۵ تشکیل شد. محورهای اصلی فعالیت این گروه عبارت از «اخلاق در پژوهش»، «اخلاق حرفه‌ای» و «اخلاق زیست‌محیطی» است.

وی افزود: شایان ذکر است که رعایت اصول «اخلاق در پژوهش» در جهاددانشگاهی دارای پیشینه طولانی بوده و دارای ساختار رسمی است. به طوری که «کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی» در خرداد سال ۱۳۹۴ تشکیل شده و اعتبارنامه خود را از «کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» اخذ کرده است.

شیخی ادامه داد: رئیس جهاددانشگاهی به عنوان رئیس و معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی به عنوان دبیر کارگروه اخلاق در پژوهش جهاددانشگاهی است. در حال حاضر پنج کمیته اخلاق در پژوهش‌های زیست‌پزشکی شامل کمیته اخلاق در پژوهش پژوهشگاه رویان، کمیته اخلاق در پژوهش پژوهشگاه ابن سینا، کمیته اخلاق در پژوهش پژوهشگاه سرطان، کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی مشهد و کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علم و فرهنگ و یک «کمیته تخصصی اخلاق در کار با حیوانات آزمایشگاهی» تحت پوشش «کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی» تشکیل شده و مشغول به فعالیت هستند. شایان ذکر است که اعتبارنامه تمامی این کمیته‌ها نیز توسط «کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش» صادر شده است.

وی گفت: مشخصات «کارگروه/ کمیته‌های اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی» و تمامی دستورالعمل‌ها و راهنماهای اخلاقی در «سایت کارگروه اخلاق در پژوهش جهاددانشگاهی» به آدرس https://ethics.acecr.ac.ir و همچنین در «سامانه ملی اخلاق در پژوهش‌های زیست‌پزشکی» قابل دسترس است.

معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی افزود: «سامانه ملی اخلاق در پژوهش‌های زیست‌پزشکی» در سال ۱۳۹۶ راه‌اندازی شده است و طبق اطلاعات این سامانه، تاکنون، مردادماه ۱۴۰۵، حدود ۲۸۰۰ کد اخلاق برای «طرح‌های پژوهشی/ پایان‌نامه‌ها» توسط «کارگروه/ کمیته‌های اخلاق در پژوهش جهاددانشگاهی» صادر شده است. شایان ذکر است با توجه به کدهای اخلاق که قبل از سال ۱۳۹۶ صادر شده است، کدهای اخلاق صادره بیش از این تعداد است.

پژوهش و فناوری در شرایط بحران

شیخی اظهار کرد: پاسخ شبکه پژوهش به شرایط بحران، تنها فنی نبود. معاونت پژوهش و فناوری، شبکه همگرایی خدمات روان‌شناختی برای دوران جنگ و پساجنگ را با هدف تدوین سند راهبردی، برنامه عملیاتی و دستورالعمل مراکز مشاوره دنبال کرد. پژوهشگاه ملی سرطان نیز آمادگی خود را برای میزبانی محققان انستیتو پاستور ایران و تأمین زیرساخت‌های آزمایشگاهی آنان در دوره بازسازی اعلام کرد. در چنین شرایطی، حفظ تداوم علم و حمایت از جامعه علمی، خود یک مأموریت ملی است.

وی برخی از خدمات انجام‌شده را به شرح زیر اعلام کرد:

اجرای طرح «عهد خدمت»: در راستای عمل به وظایف اجتماعی و همراهی با ملت شجاع ایران در شرایط بحرانی حاصل از تجاوز دشمنان، در این طرح، متقاضیان به‌صورت حضوری در محل مرکز درمان از مشاوره‌های کلینیک‌های زنان، آزمایشگاه‌ها، جنین‌شناسی، درمان جایگزین و سایر خدمات به‌صورت رایگان به تعداد ۱۰۰ نفر بهره‌مند شدند.

مشارکت در پویش سراسری «نذر خون» واحد اردبیل: همزمان با ایام تجاوز رژیم تروریستی آمریکا و رژیم جنایتکار صهیونیستی به میهن اسلامی در قالب پویش ملی «نذر خون»، جهادگران جهاددانشگاهی استان اردبیل اقدام به اهدای خون کردند با هدف تأمین ذخایر استراتژیک خون کشور و با «شعار هر قطره خون شما می‌تواند جان یک نفر را نجات دهد» از روزهای اول تجاوز دشمنان قسم‌خورده به کشورمان انجام شد.

راه‌اندازی موکب یادگار عشق جهاددانشگاهی استان اردبیل: در مسیر تجمعات مردمی در ایام جنگ به منظور گرامیداشت یاد و خاطره شهدا، به‌ویژه رهبر شهید، بیعت با رهبر معظم و پشتیبانی معنوی از رزمندگان جبهه حق، در این موکب خدمات فرهنگی، آموزشی و مشاوره‌های پزشکی به‌ویژه در حوزه زنان و ناباروری ارائه گردید.

پشتیبانی دانشکده‌های تحصیلات تکمیلی پژوهشگاه رویان در ایام جنگ: در اختیار گذاشتن فضای آموزشی امن برای دانشجویان جهت مطالعه و دسترسی به اینترنت بین‌الملل، پرداخت حق بیمه، وام دستیاری و کمک‌هزینه تحصیلی به دانشجویان دکتری مشغول به تحصیل.

برنامه‌ریزی برای ویزیت آنلاین در دوره جنگ پژوهشگاه رویان: ارسال کد رهگیری به بیماران، پاسخگویی آنلاین به سوالات بیماران و رفع مشکل در دوره جنگ و در صورت نیاز ارجاع به بیمارستان، به‌ویژه برای بیماران زخم.

برگزاری موکب‌های کتاب پژوهشگاه رویان: اهدای صدها جلد کتاب توسط مردم به این کتابخانه در شعب میدان هروی، میدان شهدا، فلکه دوم نیرو هوایی، حکیمیه، میدان نبوت، زیر پل آهنگ، اسلام‌شهر و شهر پرند.

خدمات جهادی و ارتقای عدالت در سلامت در پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی در دوران بحران: در حالی که بسیاری از مراکز درمانی به دلیل شرایط جنگی و ناامنی با محدودیت‌های جدی مواجه بودند، پلی‌کلینیک تخصصی پژوهشگاه در تاریخ ۲۵ اسفندماه، با ثبت رکورد ۸۰ بیمار شیمی‌درمانی در یک روز، توان عملیاتی و جهادی خود را در سخت‌ترین لحظات دفاع از وطن و خدمت به مردم به اثبات رساند.

موکب سلامت پژوهشگاه ملی سرطان جهاد دانشگاهی: موکب سلامت پژوهشگاه ملی سرطان از ۱۶ فروردین‌ماه تا ۲۲ خردادماه ۱۴۰۵ به مدت ۶۹ روز به صورت مستمر در ضلع شمال غربی میدان ونک فعال بوده با همت ۳۰۳۶ ساعت نفر از همکاران داوطلبی و طی این مدت در مجموع ۱۳۱۷۲ نفر در محل موکب و ۷۵۲ به شکل ارجاع به محل کلینیک انقلاب و گاندی، به شهروندان ارائه نموده است شامل: تست قند خون، به طور متوسط هر شب ۱۵۰ نفر، تست فشار خون، مشاوره زنان و بیماری‌های پستان، مشاوره ژنتیک، مشاوره تخصصی (۲۰ مورد)، معاینه (۱۰ مورد)